Facebook Nowy SączNowy Sącz w serwisie YouTube.com

Miasto Nowy Sącz

Nowy Sącz - dworzec kolejowy Nowy Sącz - panorama Nowy Sącz - Baszta Kowalska Nowy Sącz o zachodzie słońca - panorama Sądecki ratusz - święto narodowe Sądecki ratusz - wiosna Baszta Kowalska z lotu ptaka

Kategoria: Komunikaty Biura Prasowego

80 rocznica pierwszego transportu więźniów do niemieckiego nazistowskiego obozu Auschwitz

Historia obozu koncentracyjnego Auschwitz rozpoczęła się 14 czerwca 1940 r., kiedy to przyjechali tam pierwsi więźniowie. Wcześniej na terenie zakładanego obozu trwało planowanie, organizacja, urządzenie i przystosowanie dawnych budynków koszarowych w Oświęcimiu. To w tym mieście okupant niemiecki powołał obóz, który stał się największym pod względem ilości więźniów spośród wszystkich obozów koncentracyjnych stworzonych przez III Rzeszę. Obóz w Auschwitz uwięził ludzi z wielu państw Europy, bez względu na narodowość i na wyznawaną religię.


To właśnie 14 czerwca 1940 r. do Auschwitz wjechał pociąg ciągnący wagony z więźniami. Było to 728 polskich więźniów politycznych zabranych z tarnowskiego więzienia.

Pierwszy transport wiózł głównie ludzi młodych, gimnazjalistów, studentów, żołnierzy – opisanych jako więźniowie polityczni. Dlatego, że sprzeciwiali się swoją postawą narzucanemu siłą niemieckiemu panowaniu na terenach polskich. W różny sposób, czy to działając w organizacjach konspiracyjnych, czy to próbując ucieczki przez południową granicę, czy też pomagając innym w akcjach przerzutowych.

Pierwsi więźniowie obozu Auschwitz pochodzili w głównej mierze z Polski południowo-wschodniej. Wśród tych pierwszych dowiezionych do Auschwitz było wielu ludzi z Sądecczyzny. Teren pogranicza był tym, gdzie szczególnie wielu Polaków złapano na próbie ucieczki z okupowanej ojczyzny.

W transporcie z 14 czerwca 1940 r. znaleźli się także nowosądeczanie. I chcąc wspomnieć tylko osoby bezpośrednio związane z Nowym Sączem, nie sposób nie przywołać w tym miejscu Jerzego Bogusza, oznaczonego numerem obozowym 61, młodego wówczas gimnazjalisty, kandydującego na Politechnikę Lwowską. Przeżył gehennę obozu i wojny. Później pracował na Politechnice Krakowskiej. Zmarł w 2016 r.

Kolejno według nadanego numeru z Nowego Sącza pochodzili kolejni uwięzieni. Franciszek Wandzilak, student prawa, (nr obozowy 155). Z ówczesnej podsądeckiej wsi Piątkowej Stefan Szczurek (nr obozowy 169). Zbigniew Fiałek (nr obozowy 181); został zwolniony z obozu w 1941 r. Bronisław Wajda, uczeń (nr obozowy 182); przeżył. Bogusław Migacz, student, (nr obozowy 187); został zwolniony w 1941 r. Mieczysław Dembowski (Dębowski) o numerze obozowym 188, wytrwał i doczekał wyzwolenia. Jerzy Bielczyk, maturzysta, (nr obozowy 189); został z obozu zwolniony w 1941 r. Eugeniusz Gagatek (nr obozowy 196). Fryderyk Czop, uczeń, (nr obozowy 198); zwolniony z obozu w 1942 r. Jan Krokowski, uczeń gimnazjum, znany działacz konspiracyjny, (otrzymał nr obozowy 226), przeżył i po wojnie był znanym sądeckim publicystą; był świadkiem przeciwko gestapowcowi H. Hamannowi podczas procesu w Bochum; zmarł w 1980 r. Kazimierz Sichrawa, syn burmistrza Nowego Sącza, Romana Sichrawy, (nr obozowy 231); przeżył, zmarł w 1955 r. Zbigniew Adamczyk, uczeń gimnazjum, (nr obozowy 274). Wojciech Drewniak, uczeń i harcerz, (nr obozowy 415); przeżył. Antoni Malinowski, uczeń gimnazjum, (nr obozowy 422). Dutka Kazimierz, maturzysta, (nr obozowy 426). Marian Batkowski, uczeń, (nr obozowy 428). Zbigniew Flak, (nr obozowy 438); przeżył. Jan Szczurek, uczeń, (nr obozowy 440); przeżył. Stanisław Frolik (Fröhlich), któremu przydzielono nr 445; przeżył. Jan Szkaradek (nr obozowy 447). Jan Dagnan, był w trakcie studiów, kiedy zastała go wojna (nr obozowy 448). 

Bardzo ciekawa jest historia Jana Gądka, (nr 449), który przeżył obóz, a po wojnie pracował jako przewodnik w muzeum Auschwitz-Birkenau, mieszkał w dawnej willi komendanta obozu, Rudolfa Hössa. Zmarł w 2005 r.

Adam Jurkiewicz, uczeń, (nr obozowy 476). Józef Brudziana, uczeń gimnazjalny, (nr obozowy 479). Karol Zając, uczeń gimnazjalny, (nr obozowy 481); przeżył; działacz kombatancki. Józef Budzynowski, uczeń, (nr obozowy 482); przeżył wojnę, będąc jeszcze przed jej końcem w obozie Dachau. Józef Gomółka, (nr obozowy 501). Tadeusz Kornakiewicz, uczeń, (nr obozowy 589); przeżył. Z kolei Bolesław Biadoń (nr obozowy 617) był żołnierzem, zamieszkującym w Nowym Sączu. Kazimierz Pękala, uczeń gimnazjum, (nr obozowy 676), związany z Nowym Sączem i Tarnowem; przeżył, zmarł w 1978 r. Adam Dembowski (Dębowski), któremu nadano nr obozowy 677, przeżył wojnę. Bogdan Dmytryszym, uczeń gimnazjum, (nr obozowy 681). Stefan Frolik (Fröhlich) miał nr obozowy 684. Bolesław Dutka, uczeń, (nr obozowy 687). Eugeniusz Nosal, technik budowlany, (nr obozowy 693); przeżył. Józef Chochla, uczeń gimnazjalny, (nr obozowy 703). Kazimierz Knapczyk, uczeń gimnazjum, (nr obozowy 709). Uczniem szkoły zawodowej w Nowym Sączu był Czesław Bartys, (nr obozowy 710). Uczniem gimnazjum był Karol Flakowicz, (nr obozowy 731).

W Nowym Sączu mieszkał także Bolesław Budnik (nr obozowy 686), studiujący na Politechnice Lwowskiej. Podobnie tylko z przekazów wiadomo, że z Nowego Sącza pochodził Tadeusz Ciastoń (nr obozowy 727).

Trudno tutaj nie przywołać jeszcze Antoniego Bodzionego, chociaż nie pochodził z samego Nowego Sącza, ale z Chełmca. Uczył się w nowosądeckim gimnazjum. Był synem słynnego kierownika szkoły w Chełmcu, posła na Sejm II RP, Jakuba Bodzionego, również uwięzionego w Auschwitz (przybył drugim transportem 20 czerwca 1940 r.). Antoniemu nadano nr 195; obozu nie przeżył.

I dodać należy, że były też osoby, które w świetle znanych dokumentów trudno dokładnie opisać, aczkolwiek jest prawdopodobne, że także dotarły do Auschwitz 14 czerwca 1940 r. Takimi więźniami byli uczniowie nowosądeckiego gimnazjum: Eugeniusz Bazylewicz, Zdzisław Bielowski, Włodzimierz Dmytryszyn, a także kilku braci Ligęzów i prawnik Stanisław Zieliński. Ich numery obozowe nie są znane.

autor: Grzegorz Olszewski, historyk, absolwent Uniwersytetu Jagiellońskiego, członek Zarządu Oddziału Polskiego Towarzystwa Historycznego w Nowym Sączu.

 

Autor wielu publikacji m.in. książki „Więźniowie KL Auschwitz z powiatu nowosądeckiego” za którą otrzymał nagrodę „Sądecczyzna” im. Szczęsnego Morawskiego.

 

Autor: Grzegorz Olszewski
Dodano: 2020-06-10 12:30:24