Wtorek, 23 maja 2017 Temp. max: 19 °C
Temp. min: 11 °C
Wiatr: km/h
Ciśnienie: 1017.0 hPa
Imieniny obchodzą:
Iwona, Dezydery, Emilia
Szukaj:

 
Zespół poklasztorny oo franciszkanów

 

Zespół poklasztorny oo franciszkanów (u. Pijarska 19), w którym kościół posiadał wezwanie Narodzenia Najświętszej Marii Panny - powstał w 1297 r. z uposażenia Wacława II. Usytuowany w północno-zachodniej lokacyjnej przestrzeni miasta stał przy murach obronnych i był jednym z elementów ich wzmocnienia. 

 

Gotycki kościół wzniesiony na nowo w drugiej połowie XIV w. stał po południowej stronie zabudowań klasztornych. Posiadał silnie wydłużony korpus na 35 m długości i 11 m szeroki, trójboczne prezbiterium od strony ulicy (dzisiaj Pijarskiej) wynikające z zorientowania go na wschód. 

Klasztor zbudowany w czworokąt posiadał wieżę w narożniku południowo-wschodnim. Przeznaczony był dla 10 zakonników. Kościół obudowany był kaplicami. 
W 1622 r. Jan Dobek Łowczowski ufundował kaplicę p.w. św. Bernardyna jako wotum za szczęśliwy powrót z bitwy pod Chocimiem i jako grobową. Jan Dobek Łowczowski był podstolim Zygmunta III Wazy, posłem do Turcji, Szwecji, Mosk-wy, właścicielem Wielopola i Zabełcza w sądeckiem. Zmarł w 1628 r. 
W 1635 r. aptekarz sądecki Szymon Wolski wystawił kaplicę pw. św. Katarzyny. 
W latach 1654-1672 przekształcona została przez powiększenie - z fundacji Konstantego Lubomirskiego - starosty sądeckiego, pierwotna kaplica Przemienienia Pańskiego, w której cześć - odbierał - już przed 1600 rokiem wizerunek Chrystusa - Veraicon. Kaplica otrzymała trójczłonowy układ, w całościowej architektonicznej kompozycji barokowy. Środkową część nakryła zwieńczona latarnią kopuła z stiukową dekoracją wnętrza. Przeznaczeniem tej najbardziej okazałej kaplicy było służenie nadal jako miejsce kultu i miała zostać kaplicą grobową rodu. Kaplica ta bez większych zmian architektonicznych dotrwała do dzisiaj. 

Kościół klasztorny był po farnym św. Małgorzaty najchętniej uczęszczanym przez mieszczan sądeckich. Zabudowania franciszkańskie były miejscem sejmików szlach-ty sądeckiej. 
Pożar kościoła w 1753 r. nadwyrężył jego mury. Pożar następny w 1769 r., wynikły z nieostrożności Żydów mających swoje domostwa przy murach klasztoru zniszczył go zupełnie. 
Na skutek "kasaty józefińskiej" w 1785 r. zamarło życie klasztorne. Z nakazu władz zaborcy austriackiego kościół został rozburzony do końca, zniknęły kaplice, oprócz kaplicy Przemienienia Pańskiego. Związany z historią miasta Veraicon przeniesiony został w 1782 r. do kościoła farnego. 

Żydzi zakupili pofranciszkańskie zabudowania wraz z kaplicą Przemienienia Pańskiego, wpłacając do Skarbu Austrii 500 florenów reńskich. Talmudyczny zakaz nie pozwalający im korzystać z takiego pochodzenia budynków spowodował sprzedanie ich 30.X. 1800 r. za kwotę 2.200 złotych reńskich gminie ewangelickiej założonej dla kolonistów niemieckich w Nowym Sączu i okolicy. W kaplicy Przemienienia Pańskiego powstał zbór wyznania ewangelicko-augsburskiego. W zabudowaniach poklasztornych, w przekształconych skrzydłach od strony północnej i wschodniej powstała szkoła niemiecka i mieszkanie pastora. Po 1950 r. upaństwowione budynki poklasztorne wróciły do gminy ewangelickiej w 1991 r. 

Z historycznego zespołu klasztornego OO Franciszkanów do dzisiaj przetrwały: 
- kaplica Przemienienia Pańskiego jako zbór ewangelicki, 
- dwa skrzydła zabudowań poklasztornych z wieżą, 
- w jednej z arkad krużganku usytuowany jest silnie uszkodzony nagrobny posąg Jana Dobka Łowczowskiego wykonany w czerwonym marmurze. W ścianach arkady tkwią: marmurowy kartusz z herbami i wierszowane epitafium Zofii z Marcinkowskich - żony J. Dobka Łowczowskiego zmarłej w 1611 r., z XVII w. - marmurowa tablica z historią kościoła Narodzenia Najświętszej Marii Panny oraz drobne marmurowe detale rzeźbiarskie. Te lapidarialne już ułomki dają świadectwo niegdysiejszej świetności kościoła klasztornego.
 

Stanisław Korusiewicz 
"Nowy Sącz, Przewodnik po zabytkach", 
Koło Przewodników Oddziału PTTK "BESKID" w Nowym Sączu, 
Nowy Sącz 1994 r.