Piątek, 23 czerwca 2017 Imieniny obchodzą: Wanda, Zenon, Albin
Szukaj:

 
Rynek - serce miasta
Okazały nowosądecki rynek o wymiarach 150x120 m, stanowiący dwunastą część miasta lokacyjnego w 1292 r., wraz z wybiegającymi z niego pod kątem prostym 10 uliczkami i z ich przecięciami tworzą zabytkowy, średniowieczny szachownicowy układ miasta. Wybiegające z naroży rynku 8 ulic są przedłużeniem pierzei rynkowych. Na początku XVII w. stało przy rynku 40 domów mieszczańskich. 

 

Większość przyrynkowych kamienic posadowiona jest na gotycko sklepionych piwnicach. Po wielkim pożarze miasta w 1894 r. nadbudowano lub przebudowano pierwsze piętra kamienic. Przy rynku pozostały jeszcze kamieniczki, które trzyokiennym frontonem przypominają swój mieszczański rodowód. 
W najstarszych kamienicach widoczne są przejezdne sienie - charakterystyczne dla miast położonych przy traktach handlowych. Domy te posiadają klatki schodowe ze świetlikami w formie latarń wyprowadzonych ponad dachy. Na wyróżnienie zasługują kamienice pod numerami: 2, 6, 9, 10, 11, 12, 22, 27, 28, 30, 31. 

 

 

Do najstarszych przyrynkowych kamienic należy dwuskrzydłowy dom z oficyną pod nr. 2. Posiada długą przejezdną sień, a w niej XVII-wieczne wejście do gotyckich piwnic. Na piętrze znajduje się Galeria Marii Ritter - Oddział Muzeum w Nowym Sączu. 
Narożny dom pod nr. 9, to XVII-wieczna okazała kupiecka kamienica przekształcona w XIX w. Dzisiaj jest własnością i siedzibą Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego Oddział Beskid. 
Położona obok kamienica nr 10 była w XVII w. własnością kupca Jerzego Tymowskiego, którego dwutomowy, kupiecki diariusz z lat 1607-1631 jest nieocenionym świadectwem życia ówczesnego sądeckiego mieszczaństwa oraz jego handlowych i przemysłowych powiązań. Ten zamożny mieszczanin prowadził handel wyrobami rękodzielników sądeckich a także importowanymi z Węgier, rozsyłając je po Polsce, do Skandynawii i na Bałkany. W sieni domu zachował się późnorenesansowy portal zwieńczony gzymsem. Jest na nim wyryta inskrypcja w języku łacińskim: 
"Nosce te ipsum - Anno Dom: 1606 G.T. - Nobilitas est sola virtus" - co w tłumaczeniu brzmi: "Poznaj samego siebie - Roku Pańskiego 1608 G.T. - doskonałość jest jedynie wartością". 
Kupiecki dom na narożniku Rynku i ul. Lwowskiej - nr 31 - przekształcony w XVIII w., posiada przejezdną sień, a nad klatką schodową kopułę ośmioboczną przechodzącą z czworoboku ścian, nad którą latarnia wyprowadzona jest ponad dach. Na elewacji bocznej znajduje się płaskorzeźba z XVII w. 
Pogorzelcom w 1894 r. rada miasta udzieliła pożyczek bezprocentowych w celu odbudowania domów, z wymogiem stylowego formowania ich fasad. Takiż wymóg stawiany był przez magistrat tym, którzy przy końcu XIX w. wznosili nowe domy, nie tylko w centrum miasta. 

 

W 1966 r. położona została nowa płyta rynku. Targowy plac - przez wieki ożywający w dni jarmarków, kiedyś wyłożony dunajcowymi otoczakami, zamieniony został w salon miasta. 
 

Z rynkiem sądeckim związana jest legendarna opowieść o Michale Sędziwoju h. Ostoja (1566-1646), alchemiku znanym w XVII w. na dworach królewskich Europy. Zwany "księciem alchemików", posiadał też łacińskie nazwanie "Sendivogius Polonus". Urodził się w Nowym Sączu w przyrynkowej kamieniczce - pochodził z rodu osiadłego w Łukowicy, związanego z Nowy Sączem urzędami grodzkimi. Pobierał nauki w kolegiackiej sądeckiej szkole, a jego zdolności zawiodły go z niej do krakowskiej akademii. Miast studiować medycynę zajął się zgłębianiem wiedzy tajemnej - zapragnął posiadać modną wówczas wiedzę zamieniania metali nieszlachetnych w złoto. 

Irena Styczyńska 

"Nowy Sącz, Przewodnik po zabytkach", 
Koło Przewodników Oddziału PTTK "BESKID" w Nowym Sączu, 
Nowy Sącz 1994 r.