Niedziela, 26 października 2014 Temp. max: 13 °C
Temp. min: 3 °C
Wiatr: km/h
Ciśnienie: 1029.0 hPa
Imieniny obchodzą:
Lucjan, Eweryst
Szukaj:
 
Kościół pw. św. Ducha i klasztor oo. jezuitów

 

W roku 1400 mieszczanin krakowski /a niegdyś sądecki/ Lang Seidel /Langseydel/ ufundował kościół p.w. św. Ducha i Jedenastu Tysięcy Dziewic /towarzyszek św. Urszuli/ przy szpitalu-przytułku istniejącym na tym miejscu już z końcem XIV w. Z fundacji Władysława Jagiełły wzniesiony został klasztor w 1410 r., w którym król osadził oo. norbertanów, jako opiekunów kościoła i szpitala. 

Kościół jednonawowy w stylu gotyckim uległ zniszczeniu częściowemu podczas pożaru w 1611 r. Zniszczone sklepienie nawy odbudowano w stylu renesansowym nadając mu kształt kolebkowy. Wówczas też krużganek klasztorny przyległy do nawy kościoła przebudowano na jego boczną nawę, pierwotną zakrystię zmieniono w kaplicę św. Anny, budując w to miejsce nową zakrystię za absydą świątyni. Odnowiono kościół w 1747 r., a wieżę z zegarem bijącym godziny i kwadranse wzniesiono w 1755 r. 

Po pierwszym rozbiorze Polski mocą ustawy podpisanej przez cesarza Austrii Józefa II skasowano wiele zakonów, zrabowano kosztowności kościelne i dobra klasztorne na rzecz skarbu Austrii. Taki los spotkał również zakon oo norbertanów w Nowym Sączu w 1784 r. Kościół przeznaczono na magazyn wojskowy niszcząc jego wewnętrzne wyposażenie, zabrano dzwony. Wsie klasztorne rozdano niemieckim osadnikom lub sprzedano na licytacji. 
 


Opactwo norbertańskie liczyło w 1782 r. 20 kapłanów z opatem na czele. 
Na mocy nadania cesarskiego spustoszony klasztor i kościół objęli w 1831 r. OO. Jezuici. Zabezpieczyli budowlę przed dalszym zniszczeniem, wyposażyli kościół we wszystko do służby Bożej. 
Kościół jest orientowany, murowany, częściowo oszkarpowany, zachowało się w nim gotyckie prezbiterium z ostrołukowymi oknami i sklepieniem sieciowym z końca Xv w. Po 1918 r. przeprowadzono prace konserwatorskie prezbiterium odkrywając w nim że­browanie sklepienia, powiększając okna zamurowane od dołu do połowy wysokości w pocz. XIX w., kiedy kościół służył za magazyn mąki dla austriackiego wojska. W nawie głównej VII-wieczne sklepienie kolebkowe. W 1887 r. zmieniono pokrycie dachu i obniżono go o półtora metra. Pokryty blachą dach wzbogacono zgrabną sygnaturką zwieńczoną dwuramiennym krzyżem opackim. W pożarze miasta w 1894 r. zniszczony został częściowo kościół wraz z wieżą i klasztor. Po odbudowie kościół przybrał dzisiejszy wygląd. 
 

 
 
 
 

Na dziedziniec kościoła prowadzą dwie bramy barokowe z XVIII w. Na nim pośrodku statua Matki Boskiej z końca XIX w. Nowe podcienia, w których ściany płaskorzeźbione są w sceny tajemnic różańcowych, zbudowano w 1980 r. Ołtarz polowy wybudowano w 1988 r. 
Do nawy głównej wprowadza przedsionek utworzony z sali opatówki. W nim krucyfiks z XVI w. noszący znamiona szkoły hiszpańskiej. Nawa główna przedłużona została o dawną kruchtę. 
 

Zabytki w kościele 
W ołtarzu głównym, neogotyckim z 1891 r. widnieje jeden z najpiękniejszych maryjnych obrazów w Polsce przedstawiający Matkę Boską Pocieszenia, malowany temperą na lipowej desce w 1569 r. przez nieznanego malarza szkoły sądeckiej lub krakowskiej. Jest on darem Zofii Jordan z Zakliczyna, o czym świadczy umieszczony u dołu obrazu jej herb rodowy "Trąby" i inicjały Z.J.D.Z. Obraz koronowany został w 1963 r. Na jego zasuwie umieszczony jest obraz "Zesłanie Ducha Świętego" malowany na płótnie przez Ulissesa Passani w Rzymie w 1905 r. W niszach umieszczone figury św. Piotra i św. Pawła z XIX w. sprowadzone z "Religio-Ars" z Groden w Tyrolu. Antepedium stanowi płaskorzeźba z drzewa - Wieczerza Pańska. 
Ściany prezbiterium pokrywają rysunki przedstawiające trzy biblijne sceny: Zwiastowanie, Boże Narodzenie i Ofiarowanie Dzieciątka Jezus w świątyni. 
W nawie znajdują się trzy portale: do nawy bocznej wprowadza portal kamienny, manierystyczny w stylu z ok. 1620 r. 

Wiodący z nawy głównej przez południową kruchtę kamienny portal posiada w zwieńczeniu wykuty łaciński napis. W polskim przekładzie brzmi: "Błogosławiony ten dom, w którym panuje Jezus. Takich drzwi strzeże pokój i bezpieczeństwo". Datowany rokiem 1731. W kruchcie epitafium z 1755 r. 
Portal trzeci z ok. 1750 r. wykonany z czarnego marmuru fundowany został przez ostatniego opata norbertańskiego. Tablica odnosi się do fundatora. 
Trzy ołtarze boczne posiadają kształt i wystrój do siebie zbliżony. Po stronie lewej ołtarz p.w. Krzyża Świętego, w którym znajduje się rzeźba Ukrzyżowanego wykonana według rysunku Sturmera TJ przez sądeckiego snycerza Jana Martyńskiego w 1845 r. Zbudowany został w warsztacie księży michaelitów w Miejscu Piastowym. 
Po stronie prawej dwa bliźniacze ołtarze. W jednym obraz św. Andrzeja Boboli, w drugim obraz Najświętszego Serca Pana Jezusa pochodzący z jezuickiego kościoła w Tarnopolu na Podolu przywieziony w 1945 r. Wykonane zostały w pracowni księży salezjanów w Oświęcimiu. Wszystkie trzy ołtarze boczne pochodzą z lat 1928 - 32. 
Ambona ścienna - neobarokowa z 1891 r. Stacje Drogi Krzyżowej to obrazy na płótnie sprowadzone z Wiednia w 1878 r. 
Nad przejściem do nawy bocznej obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem z I połowy XVII w. 
Organy muzyczne z 1888 r. 

W nawie bocznej ołtarz św. Józefa sprowadzony z Tyrolu w 1898 r. Do nawy bocznej przylega kaplica. Od 1968 r. p.w. św. Stanisława Kostki, /wcześniej p.w. św. Zyty, której obraz w nawie głównej malowany w 1889 r. przez Walerego Eliasza/. Obraz olejny patrona kaplicy z XVII w. pochodzi z kościoła św. Piotra i Pawła we Lwowie. Marmurowy ołtarz z figurą Świętego - replika z jezuickiego kościoła w Rzymie na Kwirynale - pochodzi z bursy ks. Kuznowicza TJ w Krakowie - upaństwowionej. 
Obok ołtarza relikwie św. Stanisława Kostki. Na ścianach kaplicy malowidła ze scenami z świeckiego życia Świętego. W kaplicy tablica poświęcona Orlętom Lwowskim. 

W kaplicy przyległej do prezbiterium, w ołtarzu obraz św. Anny Samotrzeć malowany na desce w XVI w. W tym ołtarzu znajdujący się obraz Przemienienia Pańskiego z 1636 r. wzorowany jest na Veraiconie z bazyliki św. Małgorzaty. 
W kościele tablice epitalialne i pamiątkowe. Kościół wydzielony jako parafia 12.XII.1950 r. 
Budynek klasztoru złożony jest z zabudowań ponorbertańskich z XVII w. i budynków wzniesionych przez jezuitów po 1834 r. Wraz z ścianą nawy kościoła św. Ducha tworzą czworoboczny zespół z wirydarzem pośrodku. Na południowej ścianie klasztoru od strony wirydarza czas wskazuje okazały i jedyny w Nowym Sączu zegar słoneczny. Jedno skrzydło klasztoru przedłużone jest w stronę północną. 

Od samego początku przybycia do Nowego Sącza oo jezuici prowadzili zakonne zakłady naukowe. Od 1832 r. istniało tutaj kolegium dla studiujących filozofię. W 1836 r. był to jedyny zakład naukowy w całym cesarstwie austro-węgierskim, a nauka w nim języka polskiego i literatury była pierwszym przypadkiem nauczania tego języka w zaborze austriackim. 
W 1838 r. przejęli oo jezuici prowadzenie gimnazjum nowosądeckiego, które z budynku popijarskiego przeniesione zostało w 1855 r. do jezuickiego klasztoru i pozostało w nim do 1895 r. 

Od 1895 r. do 1945 r. miało tutaj siedzibę Małe Seminarium. W klasztorze przebywało 60 alumnów, wykładowcy i księża zakonni. Podstawą bytowania były dochody z młyna zbudowanego w 1844 r, zakupionego w 1902 r., folwarku w Zabełczu, ogrodu przy klasztorze ok. 7 ha. Ojcowie jezuici zbudowali w 1936 r. dom dla Sodalicji obok klasztoru z salą teatralną na 450 miejsc. Po 1950 r. stracili wszystko co posiadali. Także większą cześć budynku klasztornego. Po 1989 r. odzyskali Dom Sodalicyjny do swej dyspozycji. 

W latach 1882- 1897 przebywał w klasztorze ks. Jan Sygański TJ - autor wydanej na 600 - lecie lokacji Nowego Sącza "Historii Nowego Sącza,, oraz trzytomowego dzieła "Historia Nowego Sącza" od wstąpienia dynastii Wazów do pierwszego rozbioru Polski - podstawowego dzieła o dziejach miasta. Poszukując źródeł historycznych do tej pracy przepisał w dosłownym brzmieniu akta i przywileje królewskie Nowego Sącza ratując ich treść od zagłady jako, że oryginały zetlały w pożarze ratusza w 1894 r. 

Rada Miasta Nowego Sącza nadała ks. Janowi Sygańskiemu w 1914 r. honorowe obywatelstwo Nowego Sącza. Jedna z ulic miasta nosi jego imię od lat siedemdziesiątych.

Anna Listwan 
"Nowy Sącz, Przewodnik po zabytkach", 
Koło Przewodników Oddziału PTTK "BESKID" w Nowym Sączu, 
Nowy Sącz 1994 r.